Laudatio Urban Camp Lviv , Vredesprijs 2026

Dames en heren,
Beste vertegenwoordigers van Urban Camp Lviv,
Beste leerlingen en leerkrachten,

Geachte genodigden,

Terwijl Rusland vernielde, bouwde Urban Camp Lviv op. Een gebouw, én de ziel van mensen. Er zijn gebouwen die hun bestemming verliezen. Er zijn mensen die hun thuis verliezen en ergens anders opnieuw moeten beginnen. Maar soms geeft een verlaten gebouw aan mensen een nieuwe thuis.

Dat is het verhaal van Urban Camp Lviv.

Meer dan tweeduizend leerlingen uit Ieperse middelbare scholen hebben zich over de kandidaten voor de Vredesprijs gebogen en uiteindelijk Urban Camp Lviv als laureaat gekozen. Dat is een keuze die getuigt van inzicht en betrokkenheid.

Jullie hebben gekozen voor een organisatie die midden in een oorlog werkt, maar die zich niet laat definiëren door oorlog. Voor mensen die jongeren niet in de eerste plaats als slachtoffers zien, maar als mensen met talenten, ideeën, dromen en mogelijkheden.

Op 24 februari 2022 begon Rusland zijn grootschalige invasie van Oekraïne. Voor miljoenen mensen veranderde het leven van de ene dag op de andere. Huizen werden verwoest, steden gebombardeerd, gezinnen uiteengerukt. Mensen moesten vluchten, vaak zonder te weten waar ze terecht zouden komen of wanneer ze ooit zouden kunnen terugkeren.

Ook de mensen achter Urban Camp Lviv kennen die werkelijkheid van dichtbij. Sommigen van hen waren zelf afkomstig uit Charkiv, in het oosten van Oekraïne. Ze moesten hun stad verlaten en vonden een nieuwe plek in Lviv, duizend kilometer verder naar het westen.

Wie zijn thuis verliest, verliest veel meer dan een dak boven het hoofd. Je verliest de plekken waar je vrienden ontmoet. Je verliest vertrouwde routines, sociale contacten en het gevoel dat je ergens bij hoort.

Ik zag van dichtbij hoe de oorlog een enorme golf van solidariteit op gang bracht in Oekraïne. Overal sprongen gewone burgers bij om mensen op te vangen, voedsel en kleding te verdelen, onderdak te organiseren. Mensen die zelf moesten vluchten, werden soms enkele dagen later hulpverleners voor anderen. Scholen werden schuilplaatsen, kantoren werden opslagruimtes en vrijwilligers namen taken op die vroeger door professionele hulpdiensten werden uitgevoerd. Die spontane solidariteit heeft levens gered.

Maar na maanden en jaren van crisis raken mensen uitgeput. De eerste golf van medeleven en hulp maakte plaats voor de moeilijke vraag hoe mensen ook op langere termijn een nieuw leven kunnen opbouwen.

Wie zijn huis verliest, heeft niet alleen een tijdelijk bed nodig, maar ook perspectief op wonen, werken, leren en deelnemen aan de samenleving. Wie met kinderen in een nieuwe stad aankomt, heeft niet alleen voedsel en veiligheid nodig, maar ook een school, vrienden, activiteiten en een plek waar die kinderen zich opnieuw thuis kunnen voelen. 

Urban Camp Lviv begrijpt dat solidariteit niet mag stoppen wanneer de eerste nood gelenigd is. De initiatiefnemers hadden al jarenlang ervaring met jongeren, straatcultuur en stedelijke ontwikkeling. Ze organiseerden festivals, sportactiviteiten, en bouwden aan plekken waar jongeren hun talenten konden ontdekken en ontwikkelen. Toen de oorlog uitbrak, besloten ze die ervaring in te zetten voor mensen die alles achter zich hadden moeten laten.

Ze gingen aan de slag met een bijzonder gebouw: een voormalig cultuurpaleis dat al meer dan acht jaar leegstond.

Op 12 augustus 2022, op de Internationale Dag van de Jeugd, begonnen vrijwilligers met de schoonmaak en de eerste herstelwerken. Meer dan driehonderd mensen hielpen mee.

Met steun van de stad Lviv, internationale organisaties, bedrijven, vrijwilligers werd het voormalige cultuurpaleis stap voor stap omgevormd tot een centrum voor opvang, ondersteuning en creatieve ontwikkeling.

Er is ruimte voor gezinnen die door de oorlog hun huis verloren. Er zijn gemeenschappelijke ruimtes, een keuken, een eetzaal, een wasserij. Er is een jeugdcentrum met lokalen voor workshops en opleidingen. Buiten liggen sportterreinen, speelplekken en ontmoetingsruimtes.

Maar de belangrijkste verwezenlijking van Urban Camp Lviv zit in de verbindingen die er ontstaan, het thuisgevoel.

Een jongere die er voor het eerst een nieuwe sport uitprobeert. 

Een kind dat er vrienden maakt nadat het zijn vertrouwde omgeving moest achterlaten. 

Een gezin dat er opnieuw deel wordt van een gemeenschap. 

Jongeren uit Lviv en jongeren die uit andere delen van Oekraïne gevlucht zijn en elkaar ontmoeten.

Bommen vernietigen niet alleen gebouwen en infrastructuur. Ze beschadigen vooral het sociale weefsel. Ze maken mensen bang, onzeker en eenzaam. Ze halen kinderen uit hun schoolomgeving en jongeren uit hun vriendenkring. Ze onderbreken levens die nog volop in ontwikkeling zijn.

Wie in zo'n situatie aan vrede wil werken, moet dus verder kijken dan de onmiddellijke noodhulp.

Natuurlijk zijn voedsel, onderdak, medische zorg en veiligheid onmisbaar. Maar mensen willen niet voortdurend denken aan wat ze verloren hebben, maar ook aan wat ze nog kunnen worden.

Creativiteit geeft mensen ruimte om hun identiteit opnieuw vorm te geven. Zeker wanneer de omstandigheden hun identiteit dreigen te herleiden tot één enkel gegeven: dat ze oorlogsslachtoffer zijn.

Trauma’s zijn reëel, maar wie alles door de bril van trauma bekijkt, dreigt die mens opnieuw te beperken. Jongeren zijn niet alleen wat hun is overkomen. Ze zijn ook wat ze dromen, wat ze maken, wat ze kunnen, wat ze met anderen delen.

Een vredeswerker en conflictbemiddelaar die ik in Roemenië interviewde, gebruikte een interessante omschrijving voor wat Oekraïense organisaties vandaag doen: ‘Vredesopbouw is ook social recovery, maatschappelijk herstel van de eigen samenleving.’ Het gaat dan niet alleen om het herstellen van gebouwen, wegen en infrastructuur, maar ook om het herstellen van de relaties tussen mensen. Uiteindelijk is dat ook een van de sterkste vormen van verzet tegen het onrecht.

Oorlog beschadigt immers het vertrouwen, vergroot tegenstellingen en laat trauma's achter die niet verdwijnen wanneer het geweld stopt. Een samenleving moet dus niet alleen fysiek worden heropgebouwd. Ook het sociale weefsel moet opnieuw worden geweven. Dat vraagt tijd, aandacht en plekken waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Het vraagt ruimte voor dialoog, voor zelfexpressie en voor het verwerken van ervaringen. En het vraagt dat we mensen niet uitsluitend bekijken vanuit wat hun is aangedaan. 

Wie jongeren alleen als oorlogsslachtoffers benadert, dreigt hun mogelijkheden en hun eigen kracht uit het oog te verliezen.

Een reportage in MO* over jongeren in Charkiv bracht dat op een heel concrete manier in beeld. Een jong kunstenaarskoppel vertelde hoe ze in de eerste dagen van de invasie vanuit hun appartement de bombardementen zagen. Ze bleven werken, soms vanuit de badkamer, omdat dat de veiligste plek in huis was. Na hun vlucht naar Lviv keerden ze later terug naar Charkiv. Niet omdat de stad opnieuw veilig was, maar omdat ze iets wilden doen voor de kinderen die er achterbleven.

Ze richtten een creatieve ontmoetingsplek op waar kinderen nieuwe dingen konden ontdekken. Een van hen zei: ‘De jongste generatie heeft eerst corona meegemaakt en daarna de oorlog. Ze kennen bijna niets anders dan afstand en onzekerheid.’

Dat betekent niet dat een jeugdcentrum de oorlog kan stoppen. Het betekent evenmin dat sport of kunst het leed van mensen zomaar kan wegnemen. Maar het betekent wel dat er, midden in een samenleving die door oorlog wordt getekend, plaatsen nodig zijn waar andere waarden zichtbaar en voelbaar blijven.

Ieper weet wat oorlog met een stad en haar inwoners kan doen. De naam van deze stad is verbonden met de verwoesting van de Eerste Wereldoorlog. De beelden van Ieper in puin, de verhalen van mensen die moesten vluchten, behoren tot ons collectieve geheugen.

Maar Ieper heeft van herinnering een opdracht gemaakt, om te blijven spreken over de gevolgen van oorlog, om slachtoffers te herdenken en om aan vrede te werken. Vrede is nooit vanzelfsprekend. Herinneren krijgt pas echt betekenis wanneer het ons ook iets leert over de wereld van vandaag.

Daarom is het bijzonder betekenisvol dat we hier vandaag vertegenwoordigers van Urban Camp Lviv mogen verwelkomen. Jullie zijn deze week in Ieper om deze stad en haar geschiedenis te leren kennen, om deel te nemen aan de herdenkingen van 11 november en om in gesprek te gaan met de leerlingen die jullie vandaag deze prijs toekennen.

Die ontmoeting is meer dan een symbolisch gebaar.

De leerlingen van Ieper hebben dat begrepen. Ze hebben gekozen voor mensen die dat ideaal elke dag in praktijk brengen. Ze zien wat jullie doen, dat jullie niet opgeven, dat jullie ondanks alles blijven bouwen aan een toekomst. Urban Camp Lviv toont dat jongeren niet moeten wachten tot de oorlog voorbij is om aan de toekomst te beginnen. Dat herstel niet pas start wanneer de laatste bom gevallen is.

Aan de leerlingen van Ieper wil ik nog één keer zeggen: jullie hebben ook een boodschap uitgestuurd dat vrede niet alleen een zaak is van regeringen, diplomaten of internationale instellingen. Vrede begint ook bij mensen die verantwoordelijkheid opnemen voor elkaar. Dat is uiteindelijk de belangrijkste les van Urban Camp Lviv: dat je zelfs in de donkerste omstandigheden kunt beginnen met iets op te bouwen. Niet omdat je zeker weet hoe de toekomst eruit zal zien, maar omdat je gelooft dat die toekomst de moeite waard is.

Pieter Stockmans, journalist MO*magazine

 

Lees twee MO*dossiers over dit thema: "De humanitaire corridor naar Oekraïne" en "Een vrij Rusland, een democratisch Belarus"